Remote Work και Digital Nomads: Μια νέα ελευθερία, αλλά για ποιους;

Η πανδημία επιτάχυνε μια αλλαγή που είχε ήδη αρχίσει: η εργασία δεν απαιτεί πλέον, σε πολλές περιπτώσεις, καθημερινή παρουσία σε ένα γραφείο. Μαζί με την εξ αποστάσεως εργασία αναπτύχθηκε και ο ψηφιακός νομαδισμός, ένας διαφορετικός τρόπος να συνδυάζει κανείς την επαγγελματική δραστηριότητα με την ελευθερία μετακίνησης.

Οι ψηφιακοί νομάδες, είτε μισθωτοί είτε ελεύθεροι επαγγελματίες, μπορούν να εργάζονται από διαφορετικές πόλεις και χώρες, αρκεί να διαθέτουν τον κατάλληλο εξοπλισμό και αξιόπιστη σύνδεση στο διαδίκτυο. Η δυνατότητα να γνωρίζουν νέους τόπους, να επιλέγουν το περιβάλλον όπου ζουν και να οργανώνουν διαφορετικά την καθημερινότητά τους αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα.

Η ελευθερία αυτή, όμως, έχει και περιορισμούς. Η συνεχής μετακίνηση μπορεί να δυσκολεύει τη δημιουργία σταθερών κοινωνικών σχέσεων, ενώ η αναζήτηση κατοικίας, η φορολογία, η ασφαλιστική κάλυψη και η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας γίνονται συχνά σύνθετα ζητήματα. Για μια οικογένεια με παιδιά, προστίθενται η εκπαίδευση, η κοινωνικοποίηση και η ανάγκη ενός σταθερού περιβάλλοντος.

Ψηφιακός νομαδισμός και τηλεργασία: Δεν είναι το ίδιο πράγμα

Ο ψηφιακός νομαδισμός προϋποθέτει γεωγραφική ελευθερία. Αντίθετα, ένας εργαζόμενος που δουλεύει από το σπίτι του ή πηγαίνει ορισμένες ημέρες στο γραφείο της εταιρείας του δεν είναι απαραίτητα ψηφιακός νομάς.

Η τηλεργασία και το υβριδικό μοντέλο μπορούν να περιορίσουν τις καθημερινές μετακινήσεις και να προσφέρουν μεγαλύτερη ευελιξία. Παράλληλα, όμως, δημιουργούν ένα ζήτημα που συχνά παραβλέπεται: ποιος αναλαμβάνει το κόστος της εργασίας όταν το γραφείο μεταφέρεται στο σπίτι;

Μια επιχείρηση μπορεί να περιορίσει τις ανάγκες της σε επαγγελματικούς χώρους και λειτουργικά έξοδα. Ο εργαζόμενος, από την άλλη, καλείται ενδεχομένως να διαθέσει μέρος της κατοικίας του, να πληρώσει περισσότερο ρεύμα, θέρμανση και σύνδεση στο διαδίκτυο ή να αγοράσει εξοπλισμό.

Και ποιος εξασφαλίζει ότι διαθέτει κατάλληλο χώρο; Δεν ζουν όλοι σε σπίτια με ξεχωριστό δωμάτιο για γραφείο. Μια οικογένεια μπορεί να μοιράζεται ένα μικρό διαμέρισμα με παιδιά ή και με τους παππούδες και τις γιαγιάδες.

Όταν, επιπλέον, ο χώρος εργασίας ταυτίζεται με τον χώρο της προσωπικής ζωής, τα όρια του ωραρίου κινδυνεύουν να χαθούν. Η ευελιξία δεν πρέπει να μετατρέπεται σε διαρκή διαθεσιμότητα ούτε η μείωση του κόστους μιας επιχείρησης να επιτυγχάνεται μεταφέροντας έξοδα και υποχρεώσεις στους εργαζομένους.

Μπορούν οι ψηφιακοί νομάδες να αναζωογονήσουν την ελληνική περιφέρεια;

Ένα ελληνικό χωριό ή νησί μπορεί να αποτελέσει ελκυστικό προορισμό για κάποιον που θέλει να εργαστεί για λίγους μήνες μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Η παρουσία του μπορεί να στηρίξει την τοπική αγορά, ιδιαίτερα εκτός τουριστικής
περιόδου.

Αλλά γιατί να επιλέξει να εγκατασταθεί μόνιμα εκεί; Και πώς θα το αποφασίσει μια οικογένεια όταν δεν υπάρχει κοντινό σχολείο, παιδίατρος, επαρκής υγειονομική περίθαλψη ή άλλα παιδιά με τα οποία θα μπορούν να κοινωνικοποιηθούν τα δικά της;

Οι οπτικές ίνες και το 5G είναι απαραίτητα, αλλά δεν αρκούν. Χρειάζονται κατοικίες, εκπαίδευση, υγεία, συγκοινωνίες, χώροι συνάντησης και κοινωνικής δραστηριότητας. Χρειάζεται, δηλαδή, ένας τόπος στον οποίο μπορεί κανείς όχι απλώς να εργαστεί, αλλά να ζήσει.

Μια οργανωμένη πολιτική υποδοχής νέων κατοίκων θα μπορούσε να συνδυάζει αξιόπιστες ψηφιακές υποδομές με κοινόχρηστους χώρους εργασίας και ουσιαστική ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών.

Οι υποδομές αυτές, αυτονόητα, οφείλουν να εξυπηρετούν και τους σημερινούς κατοίκους. Η προσέλκυση ψηφιακών νομάδων δεν έχει νόημα αν αυξάνει το κόστος στέγασης ή δημιουργεί προνομιακές υπηρεσίες για τους νεοφερμένους, χωρίς να ωφελούνται αντίστοιχα και οι ντόπιοι, δημιουργώντας έτσι κατοίκους δύο ταχυτήτων σε μικρά χωριά.

Η νέα αυτή μορφή εργασίας μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία τόσο για τους ψηφιακούς νομάδες όσο και για την ελληνική περιφέρεια. Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται σχεδιασμός με επίκεντρο τους ανθρώπους που έρχονται, αλλά και εκείνους που ζουν ήδη στον τόπο.

Η πραγματική αναζωογόνηση της περιφέρειας δεν θα έρθει επειδή κάποιοι μπορούν να εργάζονται από ένα laptop. Θα έρθει όταν οι άνθρωποι θα έχουν λόγους να εγκατασταθούν εκεί — και οι σημερινοί κάτοικοι δεν θα αναγκάζονται να φύγουν.

Πηγές και χρήσιμο υλικό

MBO Partners – Digital Nomads: Έρευνες για τον ψηφιακό νομαδισμό και τις διαφορετικές μορφές εργασίας

Eurofound – Teleworking: Τηλεργασία, υβριδική εργασία και συνθήκες απασχόλησης

ILO & Eurofound – Working Anytime, Anywhere: The Effects on the World of Work

ΟΟΣΑ – Rural Development: Ανάπτυξη της υπαίθρου και πρόσβαση σε υπηρεσίες και υποδομές