Όταν ο εθελοντισμός γίνεται το πέπλο της κρατικής ανεπάρκειας - Άρθρο γνώμης

Κάθε φορά που ξεσπά μια μεγάλη πυρκαγιά, όταν μια πλημμύρα καταστρέφει περιουσίες, όταν ένα τραυματισμένο αδέσποτο χρειάζεται περίθαλψη ή όταν μια παραλία γεμίζει σκουπίδια, η κοινωνία στρέφει το βλέμμα της στους εθελοντές. Έτσι μας εκπαίδευσαν άλλωστε.

Στους ανθρώπους που θα αφήσουν τη δουλειά τους για να ανέβουν στο βουνό. Στους πολίτες που θα πληρώσουν από την τσέπη τους για να ταΐσουν ένα αδέσποτο. Στους νέους που θα καθαρίσουν μια παραλία ένα κυριακάτικο πρωινό. Στους συνταξιούχους που θα μαζέψουν τρόφιμα για οικογένειες που δυσκολεύονται.

Όλοι τους αξίζουν τον σεβασμό μας.

Όμως, πότε ο εθελοντισμός έπαψε να είναι προσφορά και έγινε υποκατάστατο του κράτους;

Υπάρχει η πεποίθηση ότι εδώ και δεκαετίες οι κυβερνήσεις, ανεξάρτητα από το ποιο κόμμα βρίσκεται στην εξουσία, έχουν μάθει να θεωρούν δεδομένο το ελληνικό φιλότιμο. Γνωρίζουν ότι ο Έλληνας δύσκολα θα αφήσει ένα ζώο να πεθάνει από την πείνα, ένα δάσος να καεί χωρίς να βοηθήσει ή έναν συνάνθρωπο αβοήθητο. Και αυτή η βεβαιότητα έχει οδηγήσει, κατά τη γνώμη μου, σε μια επικίνδυνη λογική: αφού οι πολίτες θα καλύψουν τα κενά, το κράτος δεν πιέζεται όσο θα έπρεπε να δημιουργήσει μόνιμες και επαρκώς στελεχωμένες υπηρεσίες.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πυροπροστασία. Η ίδια η Πολιτεία έχει θεσμοθετήσει τον εθελοντισμό στην Πολιτική Προστασία και διατηρεί ειδικά μητρώα εθελοντών. Έξυπνο; Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν το 2025, η χώρα σχεδίαζε να αναπτύξει περίπου 18.000 επαγγελματίες πυροσβέστες μαζί με περίπου 10.000 εθελοντές για την αντιπυρική περίοδο.

Το ερώτημα που τίθεται είναι απλό.

Αν αύριο αυτοί οι 10.000 εθελοντές αποφάσιζαν ότι δεν μπορούν πλέον να προσφέρουν, θα μπορούσε το κράτος να ανταποκριθεί με την ίδια αποτελεσματικότητα;

Η ίδια εικόνα υπάρχει και στα αδέσποτα ζώα. Η νομοθεσία αναθέτει στους δήμους

την ευθύνη για τη διαχείρισή τους. Στην πράξη, όμως, σε αμέτρητους δήμους της χώρας, η καθημερινή σίτιση, η περίθαλψη, οι στειρώσεις, οι μεταφορές σε κτηνιάτρους και οι υιοθεσίες βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε εθελοντές και φιλοζωικά σωματεία. Χιλιάδες πολίτες πληρώνουν τροφές, φάρμακα και νοσήλια από το προσωπικό τους εισόδημα για να καλύψουν μια ευθύνη που ο νόμος αποδίδει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Το ίδιο συμβαίνει με τους καθαρισμούς δασών, παραλιών, ρεμάτων και δημόσιων χώρων. Κάθε χρόνο βλέπουμε δεκάδες ανακοινώσεις για εθελοντικές δράσεις. Είναι αξιέπαινες. Όμως δεν γίνεται να μην αναρωτηθούμε γιατί η συστηματική καθαριότητα εξαρτάται τόσο συχνά από την καλή διάθεση των πολιτών.

Αντίστοιχα, κοινωνικά παντοπωλεία, συσσίτια, συλλογές τροφίμων, ακόμη και πολλές δράσεις πολιτικής προστασίας λειτουργούν χάρη σε ανθρώπους που προσφέρουν τον χρόνο και τα χρήματά τους χωρίς καμία αμοιβή.

Δεν υποτιμούμε τον εθελοντισμό.

Το αντίθετο μάλιστα.

Ο εθελοντισμός αποτελεί κορυφαία έκφραση κοινωνικής αλληλεγγύης.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι άδικο να χρησιμοποιείται για να καλύπτει τις αδυναμίες του κράτους.

Ο εθελοντής πρέπει να βρίσκεται δίπλα στις δημόσιες υπηρεσίες, όχι στη θέση τους.

Όταν ο πολίτης πληρώνει φόρους για να υπάρχουν δημόσιες υπηρεσίες, δεν μπορεί να του ζητείται διαρκώς να προσφέρει και δωρεάν εργασία για να λειτουργήσουν αυτές οι υπηρεσίες.

Το φιλότιμο δεν μπορεί να αποτελεί δημόσια πολιτική.

Η αλληλεγγύη δεν μπορεί να υποκαθιστά τον κρατικό σχεδιασμό.

Και ο εθελοντισμός δεν πρέπει ποτέ να μετατρέπεται σε φθηνή λύση απέναντι στις πάγιες ανάγκες της κοινωνίας.

Η Ελλάδα έχει ανάγκη από ενεργούς πολίτες. Έχει όμως ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη από ένα κράτος που θα αναλαμβάνει πλήρως τις ευθύνες του και θα αντιμετωπίζει τον εθελοντισμό ως πολύτιμο σύμμαχο και όχι ως μόνιμο υποκατάστατο των υποχρεώσεών του.