Η Μάχη για το Νερό

Τι αλλάζει με το νέο νομοσχέδιο και γιατί έχει προκαλέσει τόσο μεγάλες αντιδράσεις

Θεσμοί & Περιβάλλον

Το νερό δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος. Είναι προϋπόθεση για τη ζωή, τη δημόσια υγεία, την αγροτική παραγωγή και την οικονομική ανάπτυξη. Γι' αυτό και κάθε αλλαγή στον τρόπο διαχείρισής του προκαλεί έντονες αντιδράσεις.

Το νέο νομοσχέδιο για την αναδιοργάνωση της διαχείρισης των υδάτων έχει ανοίξει μία από τις σημαντικότερες δημόσιες συζητήσεις των τελευταίων ετών. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι πρόκειται για μια αναγκαία μεταρρύθμιση που θα εξασφαλίσει βιώσιμα δίκτυα, καλύτερο συντονισμό και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Από την άλλη πλευρά, δήμοι, Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ), εργαζόμενοι και κόμματα της αντιπολίτευσης εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες για τον περιορισμό του ρόλου της τοπικής αυτοδιοίκησης και τις πιθανές επιπτώσεις στη διαχείριση ενός αγαθού που αφορά όλους.

Ποιο είναι όμως το πραγματικό περιεχόμενο του νομοσχεδίου και γιατί έχει προκαλέσει τόσο έντονες αντιδράσεις;

Τι προβλέπει το νομοσχέδιο

Στόχος της μεταρρύθμισης είναι η αναδιοργάνωση της διαχείρισης των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης μέσω μεγαλύτερων σχημάτων διαχείρισης και της διεύρυνσης των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ σε περιοχές εκτός των σημερινών ορίων δραστηριότητάς τους, όπου αυτό κριθεί αναγκαίο.

Σύμφωνα με την κυβέρνηση, αρκετές ΔΕΥΑ αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα,
δυσκολεύονται να χρηματοδοτήσουν νέα έργα και αδυνατούν να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες απαιτήσεις που δημιουργούν η κλιματική αλλαγή, η λειψυδρία και η ανάγκη εκσυγχρονισμού των υποδομών.

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υποστηρίζει ότι η μεταρρύθμιση αποσκοπεί στη δημιουργία οικονομικά ισχυρότερων φορέων, στην καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και στην επιτάχυνση των επενδύσεων στα δίκτυα, διατηρώντας παράλληλα τον δημόσιο χαρακτήρα των υπηρεσιών ύδρευσης.

Τα επιχειρήματα υπέρ

Οι υποστηρικτές του νομοσχεδίου θεωρούν ότι το σημερινό μοντέλο έχει εξαντλήσει τα όριά του.

Πρώτον, επισημαίνουν ότι πολλές ΔΕΥΑ αντιμετωπίζουν υψηλό λειτουργικό κόστος και σημαντικές οικονομικές υποχρεώσεις, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητά τους να πραγματοποιήσουν έργα συντήρησης και εκσυγχρονισμού.

Δεύτερον, τονίζουν ότι η λειψυδρία αποτελεί πλέον εθνική πρόκληση. Η αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων απαιτεί συντονισμό, σύγχρονα συστήματα ελέγχου διαρροών, κοινό σχεδιασμό και δυνατότητα υλοποίησης μεγάλων έργων που πολλές μικρές επιχειρήσεις δεν μπορούν να υποστηρίξουν μόνες τους.

Τρίτον, υποστηρίζουν ότι μεγαλύτεροι και οικονομικά ισχυρότεροι φορείς μπορούν να απορροφήσουν ευκολότερα ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και να εφαρμόσουν ενιαία πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας του πόσιμου νερού.

Οι αντιρρήσεις

Οι αντίθετες απόψεις επικεντρώνονται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο θα ασκείται ο έλεγχος της διαχείρισης.

Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), αρκετές ΔΕΥΑ, εργαζόμενοι στον κλάδο και κόμματα της αντιπολίτευσης υποστηρίζουν ότι η μεταφορά αρμοδιοτήτων σε μεγαλύτερους οργανισμούς απομακρύνει τη λήψη αποφάσεων από τις τοπικές κοινωνίες και περιορίζει τον ρόλο της αυτοδιοίκησης.

Παράλληλα, εκφράζονται φόβοι ότι ένα πιο συγκεντρωτικό μοντέλο διαχείρισης ενδέχεται, μελλοντικά, να οδηγήσει σε αυξημένη οικονομική πίεση προς τους καταναλωτές ή να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα σε οικονομικά παρά σε κοινωνικά κριτήρια.

Επιπλέον, πολλοί αυτοδιοικητικοί επισημαίνουν ότι κάθε περιοχή έχει διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικές πηγές υδροδότησης και διαφορετικά προβλήματα, τα οποία δύσκολα μπορούν να αντιμετωπιστούν με ενιαίες λύσεις.

Τι λέει η νομολογία

Η δημόσια συζήτηση δεν αφορά μόνο την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης αλλά και τον χαρακτήρα του νερού ως δημόσιου αγαθού.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας, με τις αποφάσεις 1906/2014 και 190/2022, έχει κρίνει ότι οι υπηρεσίες ύδρευσης αποτελούν υπηρεσίες ζωτικής σημασίας που πρέπει να τελούν υπό ουσιαστικό δημόσιο έλεγχο. Οι αποφάσεις αυτές δεν κρίνουν το σημερινό νομοσχέδιο, αποτελούν όμως βασικό σημείο αναφοράς στη σχετική δημόσια συζήτηση.

Το πραγματικό διακύβευμα

Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν χρειάζονται αλλαγές. Σχεδόν όλοι συμφωνούν ότι τα δίκτυα ύδρευσης χρειάζονται σημαντικές επενδύσεις, ότι οι απώλειες νερού πρέπει να μειωθούν και ότι η χώρα οφείλει να προετοιμαστεί καλύτερα απέναντι στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.

Η διαφωνία αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι.

Από τη μία πλευρά βρίσκεται η άποψη ότι μεγαλύτεροι και ισχυρότεροι οργανισμοί μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικότερα τις προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.

Από την άλλη, διατυπώνεται η θέση ότι η προστασία του δημόσιου χαρακτήρα του νερού προϋποθέτει ισχυρή συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης και ουσιαστικό έλεγχο από τις τοπικές κοινωνίες.

Όποια κι αν είναι η τελική έκβαση της συζήτησης, ένα είναι βέβαιο: το ζήτημα του νερού δεν αφορά μόνο την οργάνωση των υπηρεσιών ύδρευσης. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη διαχείριση ενός αγαθού απαραίτητου για τη ζωή και τον ρόλο που θέλουμε να έχουν το κράτος, η αυτοδιοίκηση και οι πολίτες στη λήψη αυτών των αποφάσεων.

---

Πηγές και χρήσιμο υλικό

Νομοθεσία

• Βουλή των Ελλήνων – Νομοθετικό έργο και κείμενο του νομοσχεδίου.

Κυβερνητικές θέσεις

• Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας – Ανακοινώσεις και αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου.

• Capital.gr – Νέο μοντέλο διαχείρισης νερού: ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ αναλαμβάνουν διευρυμένο ρόλο

  ERT News – Κατατέθηκε στη Βουλή το νομοσχέδιο για την επέκταση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ

• Capital.gr – «"Ναι" της αρμόδιας επιτροπής στο νομοσχέδιο για επέκταση αρμοδιοτήτων ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ».

Αντιδράσεις

• Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) – Ανακοινώσεις και αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου.

• Ένωση Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης – Αποχέτευσης (ΕΔΕΥΑ) – Θέσεις επί του νομοσχεδίου.

• Εφημερίδα των Συντακτών – Ρεπορτάζ για τις αντιδράσεις των φορέων.

Νομολογία

• Συμβούλιο της Επικρατείας – Αποφάσεις 1906/2014 και 190/2022 σχετικά με τον δημόσιο έλεγχο των υπηρεσιών ύδρευσης.