Η λέξη «γυναικοκτονία» έχει μπει με τον πιο οδυνηρό τρόπο στο καθημερινό μας λεξιλόγιο. Και κάθε νέο περιστατικό επαναφέρει την ίδια συζήτηση: γιατί να μιλάμε για γυναικοκτονία και όχι απλώς για ανθρωποκτονία;
Η απάντηση βρίσκεται στο ίδιο το φαινόμενο. Ο όρος περιγράφει την εκ προθέσεως δολοφονία γυναίκας ή κοριτσιού με έμφυλο κίνητρο, που μπορεί να συνδέεται με στερεότυπα, άνισες σχέσεις εξουσίας, έλεγχο ή προηγούμενη βία. Ο ΟΗΕ έχει υιοθετήσει ειδικό στατιστικό πλαίσιο για την καταγραφή αυτών των εγκλημάτων, ακριβώς επειδή η αναγνώριση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους είναι απαραίτητη για την κατανόηση και την πρόληψη του φαινομένου.
Δεν είναι «έγκλημα πάθους»
Για χρόνια ακούγαμε για «εγκλήματα πάθους», «ζήλια» και «οικογενειακές τραγωδίες». Όροι που συχνά θόλωναν την πραγματική εικόνα: σχέσεις στις οποίες είχαν προηγηθεί έλεγχος, απειλές, κτητικότητα ή άλλες μορφές κακοποίησης. Η ζήλια και η εμμονή δεν πρέπει να εξωραΐζονται ως εκδηλώσεις αγάπης όταν μετατρέπονται σε έλεγχο της ζωής του άλλου. Και η δολοφονία δεν είναι η στιγμή που ξεκινά η βία· σε πολλές περιπτώσεις αποτελεί την ακραία κατάληξή της.
Τα στοιχεία των UN Women και UNODC για το 2024 καταγράφουν περίπου 50.000 γυναίκες και κορίτσια παγκοσμίως που δολοφονήθηκαν από σύντροφο ή άλλο μέλος της οικογένειάς τους: περίπου 137 κάθε ημέρα. Η θανατηφόρα βία μέσα στις προσωπικές και οικογενειακές σχέσεις έχει σαφή έμφυλη διάσταση.
Συχνά πίσω από τη δολοφονία υπάρχει ήδη μια διαδρομή ελέγχου, απειλών ή κακοποίησης. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν μια γυναίκα αποφασίζει να φύγει από μια κακοποιητική σχέση. Το «φεύγω» δεν πρέπει να μετατρέπεται σε στιγμή μέγιστου κινδύνου.
Οι αντιλήψεις μαθαίνονται
Κανείς δεν γεννιέται πιστεύοντας ότι η σύντροφός του τού ανήκει. Αυτές οι αντιλήψεις καλλιεργούνται όταν η επιθετικότητα δικαιολογείται ως «ανδρική συμπεριφορά», η ζήλια παρουσιάζεται ως απόδειξη αγάπης, οι δουλειές και οι ευθύνες μοιράζονται ανάλογα με το φύλο και το «όχι» μιας γυναίκας αντιμετωπίζεται από το «κάνει νάζια, δεν το εννοεί» μέχρι και ως απειλή για τον «ανδρισμό» του συντρόφου-δυνάστη.
Η αλλαγή ξεκινά από την οικογένεια και το σχολείο και αφορά όλους μας. Τα αγόρια πρέπει να μαθαίνουν τον σεβασμό στα όρια, την ισότητα, την ενσυναίσθηση και —κάτι εξίσου σημαντικό— ότι η απόρριψη και ο χωρισμός αποτελούν μέρος της ζωής και δεν προσβάλλουν την «ανδρική τους αξία».
Όταν μια γυναίκα ζητά βοήθεια, πρέπει να τη βρίσκει
Στην Ελλάδα υπάρχουν πλέον η γραμμή SOS 15900, Συμβουλευτικά Κέντρα και το Panic Button. Η ύπαρξη εργαλείων, όμως, δεν αρκεί. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι συμβαίνει τη στιγμή που μια φοβισμένη γυναίκα περνά την πόρτα ενός αστυνομικού τμήματος.
Η δολοφονία της 28χρονης Κυριακής Γρίβα αποτελεί ένα από τα πιο ηχηρά παραδείγματα θεσμικής αποτυχίας. Την 1η Απριλίου 2024 πήγε στο Αστυνομικό Τμήμα Αγίων Αναργύρων ζητώντας προστασία από τον πρώην σύντροφό της. Ζήτησε περιπολικό για να επιστρέψει με ασφάλεια στο σπίτι της και, όταν κάλεσε την Άμεση Δράση, άκουσε την περίφημη πλέον απάντηση ότι «το περιπολικό δεν είναι ταξί». Λίγο αργότερα δολοφονήθηκε έξω από το ίδιο το αστυνομικό τμήμα.
Γι' αυτό η εκπαίδευση των αστυνομικών που διαχειρίζονται περιστατικά ενδοοικογενειακής και έμφυλης βίας δεν μπορεί να είναι τυπική διαδικασία. Χρειάζεται να μπορούν να αξιολογούν τον κίνδυνο, να αναγνωρίζουν τα προειδοποιητικά σημάδια και, κυρίως, να αντιμετωπίζουν κάθε καταγγελία με σοβαρότητα και σεβασμό. Μια γυναίκα που βρίσκει το θάρρος να ζητήσει βοήθεια δεν πρέπει να χρειάζεται να αποδείξει ότι φοβάται αρκετά για να την πιστέψουν.
Να κατονομάσουμε αυτό που συμβαίνει
Η συζήτηση για το αν η γυναικοκτονία πρέπει να αποτελέσει αυτοτελές ποινικό αδίκημα είναι μια ξεχωριστή νομική και πολιτική συζήτηση. Η ανάγκη, όμως, να αναγνωρίζεται, να καταγράφεται και να μελετάται ως ιδιαίτερη μορφή έμφυλης βίας είναι ήδη διεθνώς αναγνωρισμένη.
Γιατί πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει μια γυναίκα που είχε ζωή, οικογένεια, σχέδια και δικαίωμα να πει «όχι», «φεύγω», «δεν σε θέλω πια» χωρίς αυτή η απόφαση να γίνεται θανατική καταδίκη.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να έχουμε καλύτερες στατιστικές μετρήσεις για τις γυναίκες που δολοφονήθηκαν. Είναι να μάθουμε να ακούμε, να πιστεύουμε και να προστατεύουμε εκείνες που βρίσκονται ακόμη εδώ.
Πηγές & χρήσιμο υλικό
UN Women / UNODC – Femicides in 2024
https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/briefs/Femicide_Brief_2025.pdf
UN Women / UNODC – Statistical framework for measuring gender-related killings of women and girls
https://data.unwomen.org/publications/statistical-framework-measuring-gender-related-killings-women-and-girls-also-referred
Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων – Γραμμή SOS 15900 και δομές υποστήριξης
https://isotita.gr/
ΕΡΤ – Υπόθεση Κυριακής Γρίβα και χειρισμός της υπόθεσης από την ΕΛ.ΑΣ.
https://www.ertnews.gr/eidiseis/ellada/dolofonia-kyriakis-griva-eleytheros-ypo-orous-o-astynomikos-pou-tis-eipe-to-peripoliko-den-einai-taksi/
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου