Ο Πολιτιστικός Σύλλογος του Μέλλοντος: Από το εφήμερο πανηγύρι στην αναγέννηση της ελληνικής υπαίθρου

Το άρθρο αυτό εμπνεύστηκε από ένα εξαιρετικό κείμενο του Δημητρίου Αλεξόπουλου.

Τα ελληνικά χωριά αργοσβήνουν. Τα σχολεία κλείνουν, οι νέοι φεύγουν, τα καφενεία λιγοστεύουν και οι πλατείες ζωντανεύουν για λίγες ημέρες τον Αύγουστο, προτού επιστρέψουν στη σιωπή. Η ύπαιθρος δεν κινδυνεύει μόνο από την έλλειψη υποδομών, αλλά και από την απώλεια της ίδιας της κοινότητάς της: κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν τόπο με πέτρινα σπίτια, αλλά χωρίς ψυχή.

Σε αυτό το τοπίο, ο ρόλος των πολιτιστικών συλλόγων δεν μπορεί να εξαντλείται στη διοργάνωση λίγων εκδηλώσεων τον χρόνο. Ήρθε η ώρα να ξεπεράσουμε τις παθογένειες του χθες και να αναζητήσουμε ένα μοντέλο συλλόγου που θα συμβάλλει ουσιαστικά στο αύριο των χωριών μας.

Οι παθογένειες που πρέπει να ξεπεραστούν

Ο εγκλωβισμός στο καλοκαιρινό πανηγύρι περιορίζει τον πολιτισμό σε τραπέζια, σουβλάκια και μεγάφωνα. Η κομματική εξάρτηση μετατρέπει ορισμένες διοικήσεις σε «ομήρους» του εκάστοτε δημάρχου ή βουλευτή για μια επιχορήγηση και μια εξέδρα, στερώντας από τον σύλλογο την ανεξάρτητη φωνή του.

Παράλληλα, οι κάτοικοι —και ιδιαίτερα οι νέοι— αντιμετωπίζονται συχνά ως θεατές έτοιμων εκδηλώσεων και όχι ως δημιουργοί τους. Η παράδοση εμπορευματοποιείται, ενώ σύλλογοι-σφραγίδες, με διοικήσεις κλειστές σε νέα πρόσωπα, επανεμφανίζονται λίγο πριν από τον Δεκαπενταύγουστο και εξαφανίζονται τον υπόλοιπο χρόνο.

Ένας σύλλογος με ανεξάρτητη φωνή και δράση όλο τον χρόνο

Ο πολιτιστικός σύλλογος του μέλλοντος συνεργάζεται με την τοπική αυτοδιοίκηση, αλλά διατηρεί την ανεξαρτησία του. Διεκδικεί την προστασία του περιβάλλοντος, των ιστορικών κτηρίων και των δημόσιων χώρων, καθώς και καλύτερες υποδομές και συνθήκες ζωής.

Δεν μπορεί, όμως, και δεν πρέπει να υποκαθιστά το κράτος και την τοπική αυτοδιοίκηση. Η εθελοντική προσφορά δεν αποτελεί άλλοθι για την εγκατάλειψη των χωριών ούτε μπορεί να αντικαταστήσει τις δημόσιες υπηρεσίες που δικαιούνται οι κάτοικοί τους.

Ο πολιτισμός δεν είναι ντεκόρ ούτε μουσειακό είδος. Ένας δραστήριος σύλλογος μπορεί να οργανώνει τον καθαρισμό και τη χαρτογράφηση παλιών μονοπατιών, να διασώζει φωτογραφίες και προφορικές μαρτυρίες, να αναδεικνύει την τοπική παραγωγή και τη γαστρονομία και να μεταδίδει βιωματικά την παράδοση στα παιδιά μέσα από εργαστήρια μουσικής και χορού.

Οι νέοι και οι μόνιμοι κάτοικοι στο επίκεντρο

Οι νέοι δεν επιστρέφουν στο χωριό για να κουβαλούν καρέκλες. Χρειάζονται χώρο, αυτονομία και λόγο στις αποφάσεις. Μπορούν να δημιουργούν περιβαλλοντικές και θεατρικές ομάδες, ψηφιακά αρχεία τοπικής ιστορίας και εκδηλώσεις που εκφράζουν τις δικές τους αναζητήσεις.

Εξίσου σημαντικό είναι να ακούγονται οι άνθρωποι που ζουν μόνιμα στο χωριό. Οι δράσεις του συλλόγου δεν πρέπει να σχεδιάζονται μόνο με βάση τις ανάγκες όσων επιστρέφουν για λίγες ημέρες τον Αύγουστο, αλλά και την καθημερινότητα εκείνων που κρατούν τον τόπο ζωντανό όλο τον χρόνο.

Ο σύλλογος μπορεί έτσι να γίνει χώρος συνάντησης, αλληλεγγύης και συλλογικής δράσης. Η επιτυχία του δεν θα μετριέται μόνο από τα τραπέζια που γέμισαν σε ένα πανηγύρι, αλλά και από τους ανθρώπους που συμμετέχουν, συνεργάζονται και διεκδικούν ένα καλύτερο μέλλον για τον τόπο τους.

Το ζητούμενο δεν είναι να γεμίζει η πλατεία για μία μόνο νύχτα του Αυγούστου. Είναι να υπάρχει ζωντανό χωριό για να γεμίζει η πλατεία και αύριο.