Ο «Κρατικός Τειρεσίας» και το Μεγάλο Ψηφιακό Μαντρί: Όταν οι Ένοχοι Βαθμολογούν τα Θύματα
Με πρόσχημα τη «διαφάνεια» και τη «διασφάλιση
της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας», δημιουργείται σταδιακά ένας ολοένα
πληρέστερος ψηφιακός φάκελος οικονομικής συμπεριφοράς, μετατρέποντας την
κοινωνία σε ένα απέραντο οικονομικό «Πανοπτικόν».
Εδώ, οι πραγματικοί αρχιτέκτονες των χρεοκοπιών και των ανακεφαλαιοποιήσεων παίρνουν τον ρόλο του εξεταστή, βαθμολογώντας τη «φερεγγυότητα» των πολιτών που οι ίδιοι εξαθλίωσαν.
Το Θράσος της Βαθμολόγησης: Ποιος Κρίνει Ποιον;
Το νέο πλαίσιο πιστοληπτικής αξιολόγησης αξιοποιεί
οικονομικά δεδομένα από δημόσιες πηγές, ενώ παράλληλα λειτουργεί ήδη το
Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων (ΚΜΠ) της Τράπεζας της Ελλάδος, στο οποίο
καταγράφονται στοιχεία για πιστώσεις από τράπεζες και άλλους χρηματοδοτικούς
φορείς.
Πρόκειται για διαφορετικούς μηχανισμούς, οι οποίοι όμως εντάσσονται σε μια ευρύτερη τάση συγκέντρωσης και αξιοποίησης ολοένα περισσότερων δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς.
Το Παράδοξο της Αξιολόγησης: Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, το οποίο χρειάστηκε αλλεπάλληλες και αιματηρές ανακεφαλαιοποιήσεις με χρήματα των φορολογουμένων, έρχεται σήμερα να κρίνει αν ο φορολογούμενος είναι «άξιος» να πάρει δάνειο.
Η Υποκρισία του Κράτους: Το ίδιο το Δημόσιο, με δημόσιο χρέος εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, στήνει μηχανισμούς πιστοληπτικής αξιολόγησης για να κρίνει την οικονομική αξιοπιστία του μικρομεσαίου επιχειρηματία ή του πολίτη που καθυστέρησε μία δόση στον ΕΦΚΑ ή στην εφορία.
Η Στρατηγική του Αποκλεισμού: Οι τράπεζες παρουσιάζουν ισχυρή κερδοφορία, με σημαντικά έσοδα από τόκους και προμήθειες, ενώ η πρόσβαση στη χρηματοδότηση παραμένει δύσκολη για σημαντικό μέρος των νοικοκυριών και των μικρότερων επιχειρήσεων. Η πιστοληπτική αξιολόγηση κινδυνεύει να προσθέσει ακόμη ένα φίλτρο σε αυτή την πρόσβαση.
Οικονομικό Φιλτράρισμα και Κοινωνικός Δαρβινισμός
Ο οικονομικός φάκελος δεν είναι απλώς ένας δείκτης· μπορεί να εξελιχθεί σε εργαλείο κοινωνικού αυτοματισμού και αποκλεισμού.
Το Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων: Υπό την εποπτεία της Τράπεζας της Ελλάδος, το ΚΜΠ συγκεντρώνει στοιχεία για πιστώσεις φυσικών και νομικών προσώπων πάνω από συγκεκριμένα χρηματικά όρια, καθώς και πληροφορίες σχετικά με την εξυπηρέτησή τους. Έτσι δημιουργείται ένα αναλυτικότερο ιστορικό της πιστωτικής συμπεριφοράς του οφειλέτη.
Η Επέκταση στα Ενοίκια: Έχουν δημοσιοποιηθεί σχεδιασμοί και προτάσεις για την καταγραφή ή αξιοποίηση στοιχείων σχετικά με οφειλές από μισθώσεις. Εφόσον τέτοιες πληροφορίες ενσωματωθούν στο ευρύτερο σύστημα οικονομικής αξιολόγησης, τίθεται εύλογα το ερώτημα μέχρι πού μπορεί να φτάσει η συγκέντρωση δεδομένων της καθημερινής οικονομικής ζωής του πολίτη.
Η Παγίδα της «Συναίνεσης»: Ακόμη και όταν η πρόσβαση τρίτων σε μια πιστοληπτική βαθμολογία προϋποθέτει τη συγκατάθεση του πολίτη, πόσο ελεύθερη είναι στην πράξη αυτή η συναίνεση όταν η άρνησή της μπορεί να σημαίνει ότι ο χρηματοδοτικός φορέας δεν διαθέτει τα στοιχεία που απαιτεί για να εξετάσει ένα αίτημα χρηματοδότησης;
Κέρδη για τους Λίγους, Οικονομικό Φιλτράρισμα για τους Πολλούς
Την ώρα που οι ελληνικές συστημικές τράπεζες εμφανίζουν ισχυρή κερδοφορία, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση παραμένει άνιση.
Οι μεγάλες επιχειρήσεις διαθέτουν διαφορετικές δυνατότητες πρόσβασης σε τραπεζική και κεφαλαιαγοραία χρηματοδότηση από έναν μικρομεσαίο επιχειρηματία ή ένα νοικοκυριό. Σε αυτό το περιβάλλον, ένα ολοένα πιο αναλυτικό σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης δημιουργεί τον κίνδυνο οι ήδη υπάρχουσες οικονομικές ανισότητες να μεταφράζονται και σε διαφορετικές δυνατότητες πρόσβασης στο χρήμα.
Το κρίσιμο ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο εάν ένα σύστημα αξιολόγησης μπορεί να προβλέψει σωστά τον πιστωτικό κίνδυνο. Είναι και ποιοι θα αποκλείονται εξαιτίας του και με ποια δυνατότητα δεύτερης ευκαιρίας.
Η Θεσμική Διολίσθηση: Το Κράτος ως Πληροφοριακός Μηχανισμός
Με αυτή τη νέα πραγματικότητα, το κράτος κινδυνεύει να απομακρυνθεί ακόμη περισσότερο από τον κοινωνικό του ρόλο. Αντί να προστατεύει τον πολίτη απέναντι στις ανισότητες της χρηματοπιστωτικής αγοράς, συγκεντρώνει και οργανώνει πληροφορίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση της οικονομικής του συμπεριφοράς.
Ο πολίτης κινδυνεύει να αντιμετωπίζεται όλο και λιγότερο ως άνθρωπος με συγκεκριμένες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και όλο και περισσότερο ως ένα σύνολο δεδομένων, οφειλών, καθυστερήσεων και δεικτών πιστωτικού κινδύνου. Και ένας αριθμός δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί κάποιος χρεώθηκε. Δεν γνωρίζει αν έχασε τη δουλειά του, αν έκλεισε η επιχείρησή του, αν το εισόδημά του δεν ακολούθησε το κόστος ζωής ή αν βρέθηκε αντιμέτωπος με μια οικονομική κρίση που δεν δημιούργησε ο ίδιος.
Συμπέρασμα
Ο οικονομικός φάκελος αξιοπιστίας κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ακόμη ένα εργαλείο οικονομικού αποκλεισμού. Σε ένα σύστημα όπου το κράτος και οι τράπεζες διαθέτουν ολοένα περισσότερα δεδομένα για την οικονομική ζωή του πολίτη, το ζήτημα δεν είναι μόνο η αποτελεσματικότητα της πιστοληπτικής αξιολόγησης.
Είναι και τα όριά της.
Ποιος αποφασίζει ποιος είναι «αξιόπιστος»; Για πόσο χρονικό διάστημα θα ακολουθεί έναν άνθρωπο μια οικονομική δυσκολία; Πώς θα διορθώνεται μια λανθασμένη πληροφορία; Και κυρίως, θα επιτρέπεται πραγματικά σε έναν άνθρωπο που κάποτε βρέθηκε σε οικονομικό αδιέξοδο να ξαναρχίσει;
Γιατί πίσω από κάθε credit score υπάρχει ένας άνθρωπος.
Και καμία κοινωνία δεν μπορεί να θεωρεί δίκαιο ένα σύστημα που μετατρέπει την
οικονομική δυσκολία σε μόνιμο ψηφιακό στίγμα.
Κυριότερες Πηγές & Επίσημα Δεδομένα
·
Τράπεζα της Ελλάδος – Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων (ΚΜΠ):
Επίσημες πληροφορίες για τη λειτουργία του ΚΜΠ, τα
δεδομένα που συλλέγονται, τους πιστωτές που τα αναγγέλλουν και τα όρια
καταγραφής.
(Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων – Τράπεζα της Ελλάδος)
·
Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών / Ιδιωτικό
Χρέος:
Θεσμικό πλαίσιο και επίσημη ενημέρωση σχετικά με τους μηχανισμούς πιστοληπτικής αξιολόγησης και τη διαχείριση ιδιωτικού χρέους.
·
Τράπεζα της Ελλάδος:
Στοιχεία για την πιστωτική επέκταση, τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και νοικοκυριών και τη λειτουργία του ελληνικού τραπεζικού συστήματος.
·
Scope Ratings:
Εκθέσεις σχετικά με την κερδοφορία, την ποιότητα
ενεργητικού και τις προοπτικές των ελληνικών συστημικών τραπεζών.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου