Ζούμε σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να μετρά τον άνθρωπο με βάση την αποδοτικότητα, την ταχύτητα και την εικόνα του. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο φόβος της αναπηρίας δεν είναι μόνο μια υπαρξιακή αγωνία απέναντι στο εύθραυστο του σώματος. Είναι και ο φόβος μήπως κάποτε πάψεις να θεωρείσαι «χρήσιμος», μήπως εξαρτηθείς από άλλους, μήπως βρεθείς στο περιθώριο μιας κοινωνίας σχεδιασμένης για εκείνους που μπορούν να ακολουθούν τους ρυθμούς της.
Κι όμως, εδώ βρίσκεται μια μεγάλη αντίφαση. Η ίδια κοινωνία που φοβάται την αναπηρία είναι εκείνη που συχνά τη μετατρέπει σε αποκλεισμό, μέσα από απροσπέλαστες υποδομές, γραφειοκρατία, διακρίσεις και έλλειψη πραγματικής ισότητας.
Το σώμα στο στόχαστρο και το βλέμμα του άλλου
Όταν το βλέμμα του ανθρώπου χωρίς αναπηρία πέφτει πάνω σε ένα ανάπηρο άτομο, συχνά δεν βλέπει απλώς έναν ισότιμο πολίτη. Βλέπει κάτι που τον φέρνει αντιμέτωπο με τη δική του ευαλωτότητα, με την πιθανότητα ότι το σώμα και η ζωή μπορούν να αλλάξουν.
Και η κοινωνική αντίδραση κινείται συχνά ανάμεσα σε δύο άκρα:
Στον οίκτο, που αφαιρεί από το άτομο την αυτονομία του και το μετατρέπει σε παθητικό «θύμα».
Στην ηρωοποίηση, όπου το ανάπηρο άτομο παρουσιάζεται ως «ήρωας» επειδή εργάζεται, μετακινείται, δημιουργεί, ερωτεύεται ή απλώς ζει μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο εμπόδια.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι ότι κάποιος δεν κατάφερε να «ξεπεράσει την αναπηρία του». Είναι ότι πολλές φορές αναγκάζεται να ξεπεράσει εμπόδια που η κοινωνία θα μπορούσε να μην έχει δημιουργήσει ποτέ.
Όταν το δικαίωμα αντιμετωπίζεται ως διευκόλυνση
Η προσβασιμότητα, η ανεξάρτητη διαβίωση, η εκπαίδευση, η εργασία και η συμμετοχή στην κοινωνική ζωή δεν είναι πράξεις φιλανθρωπίας. Είναι δικαιώματα.
Αυτό αναγνωρίζεται τόσο από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία όσο και από την ελληνική Εθνική Στρατηγική 2024–2030. Κι όμως, στην καθημερινότητα η πρόσβαση εξακολουθεί πολλές φορές να αντιμετωπίζεται σαν μια ειδική «διευκόλυνση» που κάποιος πρέπει να ζητήσει.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό ερώτημα: αν η ισότιμη συμμετοχή είναι αναγνωρισμένο δικαίωμα, γιατί εξακολουθεί τόσο συχνά να αντιμετωπίζεται ως εξαίρεση;
Η αναπηρία δεν βρίσκεται πάντα εκεί που την ψάχνουμε
Το άτομο με αναπηρία δεν χρειάζεται ούτε τον οίκτο μας ούτε τον θαυμασμό μας επειδή απλώς ζει τη ζωή του. Χρειάζεται δικαιώματα, πρόσβαση και ίση συμμετοχή.
Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να θεωρεί αυτονόητο ότι όλοι πρέπει να κινούνται με τον ίδιο τρόπο, να εργάζονται με τον ίδιο ρυθμό και να χωρούν στα ίδια καλούπια. Βρίσκεται στην αδιαφορία απέναντι στον αποκλεισμό, στην έλλειψη ενσυναίσθησης και στην αντίληψη ότι οι ανάγκες του άλλου είναι δικό του πρόβλημα.
Ο φόβος της αναπηρίας ίσως τελικά λέει περισσότερα για την κοινωνία μας παρά για την ίδια την αναπηρία. Φοβόμαστε μήπως μια μέρα χρειαστούμε βοήθεια, μήπως πάψουμε να είμαστε παραγωγικοί, μήπως εξαρτηθούμε από άλλους.
Αυτό που θα έπρεπε πραγματικά να μας φοβίζει είναι μια κοινωνία που αντιμετωπίζει την ανθρώπινη αξία σαν να εξαρτάται από το πόσο γρήγορα περπατάς, πόσο πολύ εργάζεσαι ή πόσο λίγο χρειάζεσαι τους άλλους.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να μάθουμε να θαυμάζουμε τα άτομα με αναπηρία. Είναι να φτιάξουμε μια κοινωνία στην οποία δεν θα χρειάζεται να είναι ήρωες για να ζήσουν όπως όλοι οι υπόλοιποι.
Πηγές και χρήσιμο υλικό
-
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) – Disability:
Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει την αναπηρία ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ καταστάσεων υγείας και προσωπικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Επισημαίνει επίσης ότι τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν ανισότητες που συνδέονται με το στίγμα, τις διακρίσεις, τη φτώχεια, τον αποκλεισμό από την εκπαίδευση και την εργασία και τα εμπόδια στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.
World Health Organization – Disability -
ΟΗΕ – Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία:
Η Σύμβαση θεμελιώνει την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή και συμπερίληψη στην κοινωνία, την ισότητα των ευκαιριών, τον σεβασμό στη διαφορετικότητα και την προσβασιμότητα ως βασικές αρχές για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.
United Nations – Convention on the Rights of Persons with Disabilities -
ΟΗΕ – Ανεξάρτητη διαβίωση και συμμετοχή στην κοινότητα:
Το άρθρο 19 της Σύμβασης αναγνωρίζει το ίσο δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία να ζουν στην κοινότητα με τις ίδιες επιλογές με τους υπόλοιπους και προβλέπει πρόσβαση στις υπηρεσίες και την υποστήριξη που απαιτούνται ώστε να αποφεύγεται ο αποκλεισμός και η απομόνωση.
United Nations – Article 19: Living Independently and Being Included in the Community -
Εθνική Στρατηγική για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία 2024–2030:
Η ελληνική Εθνική Στρατηγική υιοθετεί τη δικαιωματική προσέγγιση της αναπηρίας και θέτει ως βασικούς στόχους την καθολική προσβασιμότητα, την ανεξάρτητη διαβίωση και την πλήρη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνική, οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ζωή.
Ψηφιακή Πύλη ΑμεΑ – Εθνική Στρατηγική 2024–2030
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου