Ζούμε σε μια εποχή όπου το άνοιγμα μιας ειδησεογραφικής ιστοσελίδας, η παρακολούθηση ενός δελτίου ειδήσεων ή το scrolling στα κοινωνικά δίκτυα μοιάζει συχνά με περιήγηση σε μια σύγχρονη ψηφιακή Αποκάλυψη. Εγκλήματα, οικονομικές κρίσεις, πολιτικές συγκρούσεις, φυσικές καταστροφές και κοινωνική βία συνθέτουν μεγάλο μέρος της καθημερινής μας ενημέρωσης.
Και τότε γεννιέται ένα εύλογο ερώτημα: είναι πράγματι η κοινωνία μας τόσο σκοτεινή ή απλώς «το καλό δεν πουλάει»;
Η δύναμη του αρνητικού
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει την τάση να δίνει μεγαλύτερη προσοχή στις αρνητικές πληροφορίες και στις πιθανές απειλές απ’ ό,τι στις θετικές. Πρόκειται για το λεγόμενο negativity bias, μια γνωστική τάση που έχει προφανή σχέση με την επιβίωση: ο κίνδυνος απαιτεί άμεση αντίδραση, ενώ το ευχάριστο μπορεί να περιμένει.
Τα ΜΜΕ και οι αλγόριθμοι των social media έχουν κάθε κίνητρο να αξιοποιήσουν αυτή την ανθρώπινη τάση. Μάλιστα, μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Human Behaviour, αναλύοντας εκατομμύρια εμφανίσεις και clicks σε ειδησεογραφικούς τίτλους, έδειξε ότι κάθε επιπλέον αρνητική λέξη σε έναν τίτλο αύξανε την πιθανότητα να πατηθεί.
«If it bleeds, it leads»
Στον χώρο των ΜΜΕ υπάρχει ένα παλιό και κυνικό ρητό: «If it bleeds, it leads» — ό,τι αιμορραγεί, πρωταγωνιστεί.
Όταν το οικονομικό μοντέλο ενός μέσου βασίζεται στα clicks, στην τηλεθέαση και στη διαφημιστική προβολή, η προσοχή του αναγνώστη αποκτά οικονομική αξία. Το σοκ, η οργή, ο φόβος και η σύγκρουση κρατούν τον χρήστη περισσότερο στην οθόνη και δημιουργούν μεγαλύτερη αλληλεπίδραση.
Το «καλό» αντίθετα είναι συχνά ήσυχο. Ένας δάσκαλος που στέκεται πραγματικά δίπλα σε ένα παιδί, ένας γιατρός που κάνει σωστά τη δουλειά του, ένας άνθρωπος που βοηθά έναν άγνωστο ή μια ομάδα εθελοντών που προσφέρει χωρίς κάμερες δύσκολα θα γίνει πρώτο θέμα.
Όταν ο φόβος γίνεται πολιτικό εργαλείο
Η διαρκής έκθεση σε μια πραγματικότητα παρουσιασμένη ως απειλητική δεν επηρεάζει μόνο την ψυχολογία μας. Επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κοινωνία, την ασφάλεια και τελικά την πολιτική.
Ο φόβος υπήρξε διαχρονικά ένα εξαιρετικά χρήσιμο πολιτικό εργαλείο. Μια κοινωνία που αισθάνεται διαρκώς ότι απειλείται μπορεί να γίνει πιο πρόθυμη να αποδεχτεί αυστηρότερα μέτρα, περισσότερη επιτήρηση ή περιορισμούς στο όνομα της προστασίας.
Ταυτόχρονα, η συνεχής εναλλαγή εγκλημάτων, σκανδάλων, συγκρούσεων και καταστροφών δημιουργεί έναν θόρυβο μέσα στον οποίο τα βαθύτερα κοινωνικά και οικονομικά ζητήματα δυσκολεύονται συχνά να παραμείνουν στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Είναι πράγματι η κοινωνία μας χειρότερη;
Δεν διαθέτουμε κάποιο σοβαρό μέτρο με το οποίο να αποφανθούμε ότι ο σημερινός άνθρωπος είναι ηθικά καλύτερος ή χειρότερος από εκείνον προηγούμενων εποχών.
Έχουμε όμως κάτι που καμία προηγούμενη γενιά δεν είχε: τη δυνατότητα να πληροφορούμαστε σχεδόν σε πραγματικό χρόνο κάθε έγκλημα, πόλεμο, δυστύχημα και καταστροφή από οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη.
Ένα γεγονός που πριν από εκατό χρόνια ίσως να μην έφτανε ποτέ έξω από τα όρια μιας πόλης, σήμερα μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να βρίσκεται στην οθόνη εκατομμυρίων ανθρώπων.
Δεν είναι λοιπόν βέβαιο ότι το κακό έγινε περισσότερο. Είναι βέβαιο ότι έγινε πολύ πιο ορατό.
Το καλό είναι αθόρυβο
Η απουσία της καλής είδησης δεν σημαίνει ότι το καλό εξαφανίστηκε. Συχνά σημαίνει απλώς ότι δεν διαθέτει τα χαρακτηριστικά που απαιτεί η οικονομία της προσοχής.
Η αλληλεγγύη της διπλανής πόρτας, η αξιοπρέπεια, η καθημερινή φροντίδα, η συνεργασία και η απλή ανθρώπινη καλοσύνη συμβαίνουν χωρίς τίτλους, χωρίς breaking news και χωρίς viral βίντεο.
Το ζητούμενο δεν είναι φυσικά να κλείσουμε τα μάτια στο κακό ούτε να κατασκευάσουμε μια τεχνητή «θετική ενημέρωση». Είναι να καταλαβαίνουμε καλύτερα ποιος επιλέγει τι θα δούμε, με ποια κριτήρια και ποια εικόνα του κόσμου δημιουργείται τελικά μέσα από αυτή την επιλογή.
Και ίσως το γεγονός ότι το κακό εξακολουθεί να αποτελεί είδηση να κρύβει μέσα του και κάτι αισιόδοξο: γίνεται είδηση ακριβώς επειδή εξακολουθούμε να το θεωρούμε παρέκκλιση από το φυσιολογικό.
Πηγές και χρήσιμο υλικό
-
Nature Human Behaviour – Negativity drives online news consumption:
Μεγάλης κλίμακας μελέτη που εξέτασε περισσότερες από 105.000 παραλλαγές τίτλων και εκατοντάδες εκατομμύρια εμφανίσεις. Διαπίστωσε ότι οι αρνητικές λέξεις στους τίτλους αύξαναν την πιθανότητα click.
Nature Human Behaviour – Negativity drives online news consumption -
PNAS – Cross-national evidence of a negativity bias in psychophysiological reactions to news:
Διακρατική πειραματική μελέτη σε 17 χώρες που κατέγραψε, κατά μέσο όρο, ισχυρότερες ψυχοφυσιολογικές αντιδράσεις σε αρνητικές ειδήσεις, επισημαίνοντας ταυτόχρονα σημαντικές ατομικές διαφορές.
PNAS – Negativity bias in responses to news -
Our World in Data – Media and perceptions of the world:
Χρήσιμο υλικό για τον τρόπο με τον οποίο η επιλογή και η ένταση της αρνητικής πληροφορίας μπορούν να επηρεάσουν την αντίληψή μας για την πραγματικότητα, καθώς και για τη διαφορά ανάμεσα στις πραγματικές μακροχρόνιες τάσεις και στην εικόνα που δημιουργεί η καθημερινή ειδησεογραφία.
Our World in Data
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου