Τα γαϊδουράκια της Σαντορίνης

Σαντορίνη: Σοκ από τις εικόνες με τα γαϊδουράκια που μεταφέρουν μαρμάρινες πλάκες

Τα γαϊδουράκια της Σαντορίνης έχουν γίνει εδώ και δεκαετίες ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα «σύμβολα» του νησιού. Στις φωτογραφίες των τουριστών, στις καρτ-ποστάλ και στα ταξιδιωτικά αφιερώματα εμφανίζονται συχνά ως μια γραφική πινελιά μιας άλλης Ελλάδας. Μιας Ελλάδας αυθεντικής, παραδοσιακής, σχεδόν εξωτικής για τον επισκέπτη.

Πίσω όμως από αυτή την ειδυλλιακή εικόνα υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν χωράει εύκολα σε μια τουριστική καρτ-ποστάλ.

Οι καταγγελίες για κακοποίηση, εξάντληση και ακατάλληλες συνθήκες διαβίωσης των ζώων επαναφέρουν ένα ερώτημα που δεν αφορά μόνο τα γαϊδουράκια. Αφορά το ίδιο το μοντέλο του τουρισμού που θέλουμε για τη χώρα μας.

Για πόσο ακόμη θα βαφτίζουμε «παράδοση» μια πρακτική που προκαλεί πόνο;

Για πόσο θα θεωρούμε ότι κάτι είναι αποδεκτό απλώς και μόνο επειδή «έτσι γινόταν παλιά»;

Η παράδοση δεν είναι άλλοθι για την κακοποίηση. Και η γραφικότητα δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία για την ταλαιπωρία ενός ζώου.

Εικόνες που προκαλούν οργή
 στη Σαντορίνη:
Γαϊδουράκι φορτωμένο
με σκουπίδια κατέρρευσε
από το βάρος

Η Σαντορίνη του σήμερα, άλλωστε, δεν είναι η Σαντορίνη μιας άλλης εποχής. Είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς στον κόσμο, ένας τόπος που κάθε χρόνο υποδέχεται τεράστιο αριθμό επισκεπτών και λειτουργεί μέσα σε μια εντελώς διαφορετική οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η εικόνα του γαϊδουριού που ανεβαίνει και κατεβαίνει τα απότομα μονοπάτια μεταφέροντας ανθρώπους δεν είναι απλώς ένα «γραφικό έθιμο». Είναι μια πρακτική που οφείλει να εξετάζεται με τα σημερινά δεδομένα: την ευζωία των ζώων, τις θερμοκρασίες, το βάρος που μεταφέρουν, τις συνθήκες εργασίας και ανάπαυσης και, πάνω απ’ όλα, την αυτονόητη υποχρέωση του ανθρώπου να μην προκαλεί πόνο σε ένα ζώο.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση.

Πώς γίνεται ένας προορισμός που θέλει να παρουσιάζεται ως σύγχρονος, κοσμοπολίτικος και υψηλού επιπέδου να εξακολουθεί να χρειάζεται ζώα ως τουριστικό «αξιοθέατο»;

Χρειάζεται πραγματικά η Σαντορίνη τα γαϊδουράκια της για να διατηρήσει την ταυτότητά της;

Η Ελλάδα δεν είναι υποχρεωμένη να κρατά ζωντανό κάθε στοιχείο του παρελθόντος της. Πολύ περισσότερο όταν το κόστος του το πληρώνει ένα ζώο.

Η πραγματική πρόοδος δεν είναι να κρύβουμε αυτές τις εικόνες από τους τουρίστες. Είναι να μην υπάρχουν πλέον.

Να μπορεί ένας επισκέπτης να φύγει από τη Σαντορίνη έχοντας φωτογραφίες από την καλντέρα, τα χωριά, το ηφαίστειο και το μοναδικό τοπίο του νησιού, χωρίς να χρειάζεται μια εξαντλημένη εικόνα ενός ζώου για να αισθανθεί ότι γνώρισε την «Ελλάδα».

Τα γαϊδουράκια της Σαντορίνης δεν χρειάζονται να γίνουν ένα ακόμη τουριστικό αξιοθέατο.

Χρειάζονται προστασία.

Και η Σαντορίνη, αν θέλει πραγματικά να κοιτάζει προς το μέλλον, δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι λιγότερο ελληνική επειδή θα τα προστατεύσει. Το αντίθετο.

Ίσως τότε να αποδείξει ότι η Ελλάδα μπορεί να εξελίσσεται χωρίς να χάνει την ψυχή της.

Γιατί μια κοινωνία κρίνεται τελικά και από τον τρόπο με τον οποίο φέρεται σε εκείνους που δεν έχουν φωνή.

Ε.Α.

---

Τι προβλέπεται για τα ζώα εργασίας;

Τα ζώα εργασίας βρίσκονταν ανέκαθεν στο πλευρό του ανθρώπου, συνοδοιπόροι στον καθημερινό αγώνα για την επιβίωση. Το VoxPop αναζήτησε τι προβλέπεται σήμερα για την προστασία των ιπποειδών εργασίας στην Ελλάδα.

Οι σχετικές οδηγίες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ορίζουν ότι το φορτίο δεν πρέπει να είναι δυσανάλογο προς το μέγεθος, την ηλικία και τη φυσική κατάσταση του ζώου και, σε κάθε περίπτωση, δεν πρέπει να ξεπερνά τα 100 κιλά ή το ένα πέμπτο του σωματικού του βάρους. Απαγορεύεται επίσης να χρησιμοποιούνται για εργασία άρρωστα ή τραυματισμένα ζώα, ζώα σε προχωρημένη εγκυμοσύνη ή με κακή κατάσταση των οπλών τους, ενώ προβλέπονται επαρκής τροφή, καθαρό πόσιμο νερό και κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης.

Ιδιαίτερη σημασία για ένα νησί όπως η Σαντορίνη έχουν οι κανόνες για τη ζέστη. Οι οδηγίες προβλέπουν περιορισμό της εργασίας όταν η θερμοκρασία υπό σκιά βρίσκεται μεταξύ 35°C και 39°C και πλήρη απαγόρευση της εργασίας όταν ξεπερνά τους 39°C, μαζί με υποχρεωτική πρόσβαση σε σκιά και φρέσκο νερό.

Για την ηλικία, πάντως, υπάρχει ένα αξιοσημείωτο κενό: στις διατάξεις και τις εγκυκλίους που εντοπίσαμε δεν προσδιορίζεται συγκεκριμένη ελάχιστη ηλικία έναρξης ή ανώτατη ηλικία παύσης της εργασίας. Η ηλικία λαμβάνεται υπόψη για την καταλληλότητα και το επιτρεπόμενο φορτίο, αλλά χωρίς ένα σαφές αριθμητικό όριο.

Και εδώ προκύπτει ένα δεύτερο ζήτημα: άλλο τι προβλέπεται και άλλο τι εφαρμόζεται. Στη Σαντορίνη λειτουργεί η Santorini Animal Welfare Association (SAWA), η οποία δηλώνει ότι συνεργάζεται με τον Δήμο Θήρας και τοπικό κτηνίατρο και επιβλέπει την εφαρμογή του κώδικα πρακτικής για γαϊδούρια και μουλάρια. Ωστόσο, οι καταγγελίες για τις συνθήκες εργασίας των ζώων στο νησί δεν είναι καινούργιες.

Επομένως, ίσως το ουσιαστικότερο ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν κανόνες. Είναι ποιος ελέγχει συστηματικά ότι τηρούνται, πόσο συχνά εξετάζονται τα ζώα από κτηνίατρο και τι συμβαίνει όταν διαπιστώνεται ότι ένα ζώο δεν είναι πλέον σε κατάσταση να εργαστεί. Για την ύπαρξη συστηματικής και επαρκούς κτηνιατρικής παρακολούθησης όλων των εργαζόμενων ιπποειδών στους τουριστικούς προορισμούς δεν εντοπίσαμε δημόσια διαθέσιμα στοιχεία που να επιτρέπουν ασφαλές συμπέρασμα.

Πηγές και χρήσιμο υλικό

• Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων – Προστασία των Ιπποειδών Εργασίας: Οδηγίες και μέτρα για την προστασία των ιπποειδών εργασίας
• ΥΠΑΑΤ – Ειδική εγκύκλιος για την προστασία ιπποειδών εργασίας: Ρυθμίσεις για φορτίο, φυσική κατάσταση, εγκυμοσύνη, νερό, τροφή και συνθήκες εργασίας
• Santorini Animal Welfare Association (SAWA): Δράσεις για την προστασία και την κτηνιατρική φροντίδα ζώων στη Σαντορίνη