Πτυχία για Λίγους και Εκλεκτούς: Η Ταξική Βόμβα των Ιδιωτικών Πανεπιστημίων και η Απαξίωση του Δημόσιου

Η απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας για τα μη κρατικά πανεπιστήμια δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη νομική ερμηνεία του άρθρου 16. Με τις αποφάσεις 1918–1920/2025, το ΣτΕ έκρινε ότι η λειτουργία παραρτημάτων πανεπιστημίων άλλων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν απαγορεύεται από το Σύνταγμα, όταν αυτό ερμηνεύεται σε συνδυασμό με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Πίσω όμως από τη νομική συζήτηση βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο κοινωνικό ερώτημα: τι συμβαίνει όταν δημιουργούνται δύο διαφορετικοί δρόμοι προς την ανώτατη εκπαίδευση, εκ των οποίων ο ένας προϋποθέτει και την οικονομική δυνατότητα να τον πληρώσεις;

Μια άνισα στημένη παρτίδα

Το δημόσιο πανεπιστήμιο παραμένει για χιλιάδες οικογένειες ο βασικός δρόμος πρόσβασης των παιδιών τους στην ανώτατη εκπαίδευση. Παρά τις ελλείψεις σε προσωπικό και υποδομές και τα χρόνια προβλήματα χρηματοδότησης, εξακολουθεί να προσφέρει σπουδές χωρίς δίδακτρα και να αποτελεί βασικό πυλώνα της ακαδημαϊκής έρευνας στη χώρα.

Και εδώ γεννιέται αναπόφευκτα η πολιτική υποψία: απαξιώνεται πρώτα το δημόσιο πανεπιστήμιο, ώστε στη συνέχεια η ιδιωτική λύση να εμφανίζεται ως αναγκαία;

Απέναντί του δημιουργείται πλέον ένας δεύτερος δρόμος. Τα μη κρατικά παραρτήματα θα λειτουργούν με δίδακτρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι «πουλούν πτυχία». Σημαίνει όμως κάτι πολύ συγκεκριμένο: ότι η δυνατότητα πρόσβασης σε έναν επιπλέον πανεπιστημιακό δρόμο γίνεται και οικονομικό προϊόν.

Δύο νέοι που δεν κατάφεραν να εισαχθούν στη σχολή που επιθυμούσαν δεν θα έχουν τις ίδιες εναλλακτικές. Εκείνος του οποίου η οικογένεια μπορεί να πληρώσει δίδακτρα θα διαθέτει μία ακόμη επιλογή. Εκείνος που δεν μπορεί, όχι.

Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι ταξικός διαχωρισμός.

Το κρίσιμο ζήτημα των κριτηρίων

Οι πρόσφατες αποφάσεις 1167–1172/2026 του Γ΄ Τμήματος του ΣτΕ, με τις οποίες ακυρώθηκαν συγκεκριμένες πράξεις αδειοδότησης και πιστοποίησης, παρ' όλο που δεν ανέτρεψαν το θεσμικό πλαίσιο, ανέδειξαν πόσο κρίσιμος είναι ο πραγματικός και αυστηρός έλεγχος των προϋποθέσεων λειτουργίας.

Αν οι τίτλοι που θα απονέμονται οδηγούν σε αντίστοιχα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά δικαιώματα, τότε τα κριτήρια ποιότητας δεν μπορούν να είναι διαπραγματεύσιμα. Η οικονομική δυνατότητα δεν μπορεί να λειτουργήσει ως υποκατάστατο της ακαδημαϊκής αξίας.

Η Παιδεία ως αγορά

Υπάρχει όμως και ένα βαθύτερο ζήτημα. Όταν η ανώτατη εκπαίδευση εξαρτά μέρος της λειτουργίας της από δίδακτρα, η σχέση φοιτητή και πανεπιστημίου αποκτά αναπόφευκτα και οικονομική διάσταση.

Και τότε το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος σπουδάζει, αλλά και ποιος μπορεί να πληρώσει για να σπουδάσει.

Αν η Πολιτεία επιλέγει αυτό το μοντέλο, τουλάχιστον οφείλει να θέσει ισχυρές δικλείδες: αυστηρά και κοινά ακαδημαϊκά κριτήρια, πραγματικό έλεγχο της ποιότητας και ουσιαστικές κοινωνικές ποσοστώσεις — για παράδειγμα, ένα 30% πλήρως χρηματοδοτούμενων θέσεων για άριστους φοιτητές χαμηλών εισοδημάτων.

Πάνω απ’ όλα όμως οφείλει να ενισχύσει το δημόσιο πανεπιστήμιο: χρηματοδότηση, προσωπικό, υποδομές και έρευνα.

Γιατί η συζήτηση δεν είναι τελικά αν κάποιος έχει το δικαίωμα να πληρώσει για τις σπουδές του. Είναι αν εκείνος που δεν έχει τη δυνατότητα να πληρώσει θα εξακολουθήσει να έχει τις ίδιες πραγματικές ευκαιρίες να μορφωθεί και να προχωρήσει.

Η Παιδεία μπορεί να προσφέρει επιλογές. Δεν μπορεί όμως να μετατραπεί σε προνόμιο εκείνων που μπορούν να τις αγοράσουν.

---

Πηγές και χρήσιμο υλικό

• Συμβούλιο της Επικρατείας – Ολομέλεια 1918–1920/2025: Οι αποφάσεις που έκριναν ότι δεν αποκλείεται από το Σύνταγμα η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, με ερμηνεία του άρθρου 16 σε συνδυασμό με το ενωσιακό δίκαιο.
  Νομικό Βήμα – ΣτΕ Ολ. 1918/2025


• Νόμος 5094/2024 – Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΝΠΠΕ): Το θεσμικό πλαίσιο για την εγκατάσταση και λειτουργία μη κερδοσκοπικών παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα, καθώς και τις προϋποθέσεις αδειοδότησης, εποπτείας και λειτουργίας τους.
  Νόμος 5094/2024 – Κωδικοποιημένο κείμενο


• ΕΘΑΑΕ – Αξιολόγηση και πιστοποίηση των ΝΠΠΕ: Ο ν. 5094/2024 προβλέπει ότι η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης αξιολογεί και πιστοποιεί την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών των ΝΠΠΕ βάσει προκαθορισμένων ποσοτικών και ποιοτικών κριτηρίων. Η πιστοποίηση αφορά τόσο το σύστημα διασφάλισης ποιότητας όσο και τα προγράμματα σπουδών.
  Ν. 5094/2024, άρθρο 145 – Διασφάλιση ποιότητας


• ΣτΕ 1167–1172/2026 – Νεότερες νομολογιακές εξελίξεις: Οι αποφάσεις του Γ΄ Τμήματος αφορούν τον έλεγχο συγκεκριμένων πράξεων που σχετίζονται με την αδειοδότηση και πιστοποίηση ΝΠΠΕ. Η σημασία τους βρίσκεται στον δικαστικό έλεγχο της εφαρμογής των προϋποθέσεων που έχει θεσπίσει ο νόμος, χωρίς να ανατρέπεται η βασική κρίση της Ολομέλειας για το θεσμικό πλαίσιο.