Η συζήτηση γύρω από την ενέργεια στην Ελλάδα συχνά εγκλωβίζεται σε ένα ψεύτικο δίλημμα: από τη μία η «πράσινη» μετάβαση ως μονόδρομος και από την άλλη η άρνηση οποιασδήποτε αλλαγής.
Το πραγματικό ερώτημα όμως δεν είναι αν χρειαζόμαστε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Είναι ποιος αποφασίζει, ποιος ελέγχει την παραγωγή, ποιος ωφελείται και με ποιο τίμημα για τη φύση και την κοινωνία.
Λιγνίτης: μια στρατηγική εφεδρεία που εγκαταλείψαμε πρόωρα;
Η βίαιη, πρόωρη και χωρίς σχέδιο απολιγνιτοποίηση μοιάζει λανθασμένη γεωπολιτικά και οικονομικά. Η ενεργειακή κρίση έδειξε πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει μια χώρα όταν περιορίζει γρήγορα μια εγχώρια πηγή ενέργειας πριν εξασφαλίσει επαρκείς εναλλακτικές, αποθήκευση και εφεδρείες.
Ο λιγνίτης είναι ρυπογόνος και δεν μπορεί να αποτελεί το ενεργειακό μέλλον της χώρας. Άλλο όμως η σταδιακή αντικατάστασή του και άλλο η εγκατάλειψή του ακόμη και ως στρατηγικής εφεδρείας για ακραίες συνθήκες.
ΑΠΕ: απαραίτητες, αλλά όχι με λευκή επιταγή
Οι ΑΠΕ είναι απαραίτητες για τη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε αιολικό ή φωτοβολταϊκό έργο είναι αυτομάτως περιβαλλοντικά και κοινωνικά αποδεκτό.
Βουνά, νησιά και οικοσυστήματα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται απλώς ως διαθέσιμος χώρος για επενδύσεις. Χρειάζονται αυστηρός χωροταξικός σχεδιασμός και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών. Παράλληλα, επειδή ο ήλιος δεν λάμπει και ο άνεμος δεν φυσά συνεχώς, απαιτούνται αποθήκευση, ισχυρά δίκτυα, διασυνδέσεις και εφεδρείες.
Ποιος κερδίζει από την «πράσινη» ενέργεια;
Εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία.
Η ενεργειακή μετάβαση παρουσιάστηκε και ως ευκαιρία ενεργειακής αυτονομίας των πολιτών. Στην πράξη όμως η εικόνα είναι διαφορετική. Από τα 2.562 MW συνδεδεμένων έργων ενεργειακών κοινοτήτων τον Απρίλιο του 2026, μόλις 114,1 MW –4,4%– αφορούσαν αυτοπαραγωγή. Στα υπόλοιπα κυριαρχούν τα εμπορικά έργα.
Την ίδια ώρα, μεγάλα χαρτοφυλάκια ΑΠΕ αποτελούν επενδύσεις δισεκατομμυρίων. Η εξαγορά της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή από τη Masdar αποτίμησε την εταιρεία στα 3,2 δισ. ευρώ σε enterprise value.
Η «πράσινη» ενέργεια, λοιπόν, δεν είναι μόνο περιβαλλοντική πολιτική. Είναι και μια τεράστια αγορά.
Ο ήλιος και ο άνεμος δεν ανήκουν σε κανέναν. Οι υποδομές όμως που τους μετατρέπουν σε εμπορεύσιμη ηλεκτρική ενέργεια έχουν ιδιοκτήτες.
Αν αντικαταστήσουμε τον λιγνίτη με τον ήλιο και τον άνεμο, αλλά η παραγωγή και το οικονομικό όφελος εξακολουθούν να συγκεντρώνονται σε λίγους μεγάλους ομίλους, πόσο βαθιά αλλάζει πραγματικά το ενεργειακό μοντέλο;
Ενέργεια για ποιον;
Η ενέργεια δεν είναι ένα οποιοδήποτε προϊόν. Είναι προϋπόθεση για αξιοπρεπή κατοικία, εργασία, υγεία και σύγχρονη κοινωνική ζωή.
Η Ελλάδα χρειάζεται ΑΠΕ, αποθήκευση και ενεργειακή ασφάλεια. Χρειάζεται όμως και πραγματικές δυνατότητες αυτοπαραγωγής για πολίτες και κοινότητες, ουσιαστικό λόγο των τοπικών κοινωνιών και ισχυρό δημόσιο και κοινωνικό έλεγχο των μεγάλων ενεργειακών υποδομών.
Γιατί το χρώμα της ενέργειας δεν αρκεί για να καθορίσει και τον κοινωνικό ή περιβαλλοντικό της χαρακτήρα.
Αν αλλάξουμε την πηγή της ενέργειας, αλλά η ιδιοκτησία, ο έλεγχος και το μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού οφέλους παραμένουν συγκεντρωμένα σε λίγα χέρια, τότε μπορεί να έχουμε αλλάξει ενεργειακή τεχνολογία, όχι όμως ενεργειακό μοντέλο. Και όσο το κέρδος παραμένει ο βασικός σκοπός, ο περιβαλλοντικός πλούτος που υποτίθεται ότι η «πράσινη» μετάβαση έρχεται να προστατεύσει κινδυνεύει να γίνει ακόμη ένας πόρος προς εκμετάλλευση.
Πηγές και χρήσιμο υλικό
-
The Green Tank – Ενεργειακές Κοινότητες & Αυτοπαραγωγή στην Ελλάδα
Στοιχεία για την εξέλιξη των ενεργειακών κοινοτήτων, την αυτοπαραγωγή και τη σχέση μεταξύ εμπορικών έργων και έργων αυτοπαραγωγής. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Απριλίου 2026, από 2.562 MW συνδεδεμένων έργων ενεργειακών κοινοτήτων, μόλις 114,1 MW (4,4%) αφορούσαν αυτοπαραγωγή.
The Green Tank – Ενεργειακές Κοινότητες & Αυτοπαραγωγή -
The Green Tank – Παρατηρητήριο Ενεργειακών Κοινοτήτων & Αυτοπαραγωγής
Συγκεντρωτικά και επικαιροποιούμενα δεδομένα για αιτήσεις, συνδεδεμένα έργα, εγκατεστημένη ισχύ και την πορεία της αυτοπαραγωγής στην Ελλάδα.
Παρατηρητήριο Ενεργειακών Κοινοτήτων & Αυτοπαραγωγής -
Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας – Αυτοκατανάλωση και Net Billing
Το θεσμικό πλαίσιο για την αυτοκατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, το net billing, τη συλλογική αυτοκατανάλωση και την αποζημίωση της πλεονάζουσας παραγωγής.
ΥΠΕΝ – Αυτοκατανάλωση και Net Billing -
Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας – Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)
Η επίσημη στρατηγική της χώρας για την ενεργειακή μετάβαση, την ανάπτυξη των ΑΠΕ, την απολιγνιτοποίηση, την αποθήκευση ενέργειας και τους ενεργειακούς στόχους των επόμενων ετών.
Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα -
ΑΔΜΗΕ – ΑΠΕ, ηλεκτρικό σύστημα και αποθήκευση
Στοιχεία και αναλύσεις για την αυξανόμενη συμμετοχή των ΑΠΕ στο ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα, την ανάγκη ανάπτυξης αποθήκευσης, δικτύων και διασυνδέσεων και τις προκλήσεις που δημιουργεί η μεταβλητή παραγωγή.
Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας -
WWF Ελλάς – Ενεργειακή μετάβαση και χωροταξικός σχεδιασμός των ΑΠΕ
Θέσεις και αναλύσεις σχετικά με την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, την προστασία της βιοποικιλότητας, τη χωροθέτηση των έργων και την ανάγκη ουσιαστικής συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών.
WWF Ελλάς -
Reuters – Εξαγορά της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή από τη Masdar
Ρεπορτάζ για την ολοκλήρωση της εξαγοράς και την αποτίμηση της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή σε 2,4 δισ. ευρώ σε όρους μετοχικής αξίας και περίπου 3,2 δισ. ευρώ σε enterprise value – ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της μεγάλης οικονομικής αξίας που έχει αποκτήσει η αγορά των ΑΠΕ.
Reuters – Masdar / ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου