Η φιλοζωία δεν έχει αυτόματα ηθικό πλεονέκτημα

 

Εμείς και οι άλλοι: Η φιλοζωία δεν έχει αυτόματα ηθικό πλεονέκτημα – Ο σεβασμός στον άνθρωπο που δεν θέλει τα ζώα

Ζούμε σε μια εποχή όπου η ευαισθησία απέναντι στα ζώα έχει αναδειχθεί σε ύψιστο κοινωνικό κριτήριο ηθικής. Η εικόνα ενός ανθρώπου που αγκαλιάζει έναν σκύλο ή ποστάρει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τα δικαιώματα των αδέσποτων συνοδεύεται αυτόματα από μια αύρα καλοσύνης και προοδευτικότητας. Αντίθετα, η ομολογία –ή ακόμη και η απλή εκδήλωση– ότι κάποιος «δεν συμπαθεί τα ζώα», ότι δεν θέλει κατοικίδια στο σπίτι του ή ότι ενοχλείται από την παρουσία τους, αντιμετωπίζεται συχνά με καχυποψία, κοινωνικό αναθέματισμό, ακόμη και με κατηγορίες περί «σκληρότητας» ή «έλλειψης ψυχής».

Ωστόσο, εδώ κρύβεται μια επικίνδυνη ηθική παγίδα: Η φιλοζωία δεν συνεπάγεται αυτόματα ηθικό πλεονέκτημα, ούτε η αδιαφορία για τα ζώα ισoδυναμεί με ηθική χρεοκοπία.

Ήρθε η ώρα να μιλήσουμε ανοιχτά για το δικαίωμα στη διαφορετικότητα των συναισθημάτων και να επαναφέρουμε τον σεβασμό στον συνάνθρωπο που –για τους δικούς του λόγους– απλώς δεν συγκινείται από τον ζωικό κόσμο.

Η ηθική φούσκα: Όταν η αγάπη για τα ζώα γίνεται άλλοθι

Η αγάπη για τα ζώα είναι ένα υπέροχο συναίσθημα. Τα ζώα είναι αθώα, προσφέρουν ανιδιοτελή αγάπη και δεν κρίνουν. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, όμως, η φροντίδα τους είναι «εύκολη»· δεν απαιτεί τις συγκρούσεις, τις διαπραγματεύσεις και τη σύνθετη εν συναίσθηση που απαιτεί η συνύπαρξη με άλλους ανθρώπους.

Δεν είναι λίγες οι φορές που παρατηρούμε το παράδοξο φαινόμενο άνθρωποι να επιδεικνύουν ακραίο φανατισμό, μισανθρωπία και χυδαιότητα απέναντι σε συνανθρώπους τους στο διαδίκτυο, την ίδια στιγμή που δηλώνουν «έξαλλοι φιλόζωοι».

• Η ηθική μιας κοινωνίας δεν μετριέται αποκλειστικά από το πόσο φροντίζουμε τα αδέσποτα (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είναι σημαντικό), αλλά κυρίως από το πώς συμπεριφερόμαστε στους ανθρώπους.
• Η φιλοζωία δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι ή ως «πλυντήριο» κοινωνικής συμπεριφοράς. Το να αγαπάς τα ζώα δεν σε κάνει αυτοδίκαια καλό άνθρωπο, ούτε το να αδιαφορείς για αυτά σε κάνει αυτόματα «κακό».

Το δικαίωμα στη συναισθηματική διαφορετικότητα

Η ανθρώπινη ψυχολογία είναι απέραντη και πολυδιάστατη. Όπως υπάρχουν άνθρωποι που δεν αγαπούν τη μουσική, δεν συγκινούνται από την τέχνη ή δεν ενδιαφέρονται για τα αθλήματα, έτσι υπάρχουν και άνθρωποι που απλώς δεν έχουν το «ζωόφιλο» γονίδιο ή συναίσθημα.

• Μπορεί κάποιος να φοβάται τα ζώα λόγω τραυματικών εμπειριών στην παιδική ηλικία.
• Μπορεί να τα βρίσκει μη πρακτικά, να ενοχλείται από τις τρίχες, τις μυρωδιές ή τον θόρυβο.
• Μπορεί απλούστατα να μην αισθάνεται αυτή τη «σύνδεση» που νιώθουν οι υπόλοιποι.

Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι εγκληματίες. Σημαίνει απλώς ότι ο κόσμος των συναισθημάτων τους λειτουργεί διαφορετικά. Το να απαιτούμε από όλους τους ανθρώπους να αισθάνονται το ίδιο πάθος για τα ζώα είναι μια μορφή συναισθηματικού ολοκληρωτισμού.

Η παγίδα του κοινωνικού στιγματισμού και η υποκρισία

Σήμερα, η έλλειψη ενδιαφέροντος για τα ζώα έχει μετατραπεί σε ταμπού. Όποιος τολμήσει να πει δημόσια ότι δεν θέλει σκύλους σε έναν δημόσιο χώρο εστίασης, ότι δεν του αρέσει να μοιράζεται το σπίτι του με τρίχες ή ότι θεωρεί υπερβολική ορισμένη ανθρωποποίηση των ζώων, πέφτει θύμα ψηφιακού λιντσαρίσματος.

Αυτός ο φόβος της κοινωνικής κατακραυγής οδηγεί σε δύο αρνητικά φαινόμενα:

1. Στην υποκρισία: Ανθρώπους που προσποιούνται ότι λατρεύουν τα ζώα μόνο και μόνο για να μην περιθωριοποιηθούν από τον περίγυρό τους.
2. Στην τοξική πόλωση: Στην αποξένωση ανθρώπων που αισθάνονται ότι η κοινωνία εκτιμά περισσότερο την άνεση ενός κατοικίδιου παρά τα προβλήματα ή τα όρια ενός ανθρώπου.

Σεβασμός και στα δύο στρατόπεδα: Η χρυσή τομή της συνύπαρξης και οι υποχρεώσεις

Ο πολιτισμός μιας κοινωνίας φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τα όρια και τις διαφωνίες της. Η λύση δεν είναι ούτε η απαξίωση της φιλοζωίας ούτε η φίμωση όσων δεν συμμερίζονται αυτή την αγάπη.

Από την πλευρά των φιλόζωων: Απαιτείται συνειδητοποίηση ότι ο δημόσιος χώρος ανήκει σε όλους. Το γεγονός ότι κάποιος λατρεύει το σκύλο του ή φροντίζει αδέσποτα ζώα δεν του δίνει το ακαταδίωκτο να αγνοεί τους γύρω του.

• Η καθαριότητα και η υγιεινή: Η φροντίδα των ζώων συνοδεύεται από την απόλυτη ευθύνη της τήρησης του δημόσιου χώρου καθαρού. Είναι υποχρέωση κάθε ιδιοκτήτη ή φροντιστή να μαζεύει τα περιττώματα του ζώου του, είτε βρίσκεται στο πεζοδρόμιο είτε σε πάρκο.
• Τα σημεία σίτισης: Όταν ταΐζονται αδέσποτα ζώα, η ευθύνη δεν σταματά στο να αφήσουμε τροφή· είναι υποχρέωση να διατηρείται ο χώρος σίτισης απόλυτα καθαρός, απομακρύνοντας τα υπολείμματα τροφών και τα πλαστικά δοχεία, ώστε να μην προκαλούνται εστίες ρύπανσης, δυσοσμίας ή προσέλκυσης άλλων ζώων (όπως τρωκτικών) που ενοχλούν τη γειτονιά.
• Ο σεβασμός στα όρια: Το γεγονός ότι εσείς αγαπάτε το ζώο σας δεν σημαίνει ότι ο διπλανός σας είναι υποχρεωμένος να το ανεχθεί ανεπιφύλακτα πάνω στο τραπέζι, στους εσωτερικούς χώρους καταστημάτων ή ελεύθερο σε χώρους όπου απαγορεύεται. Ο σεβασμός στα δικαιώματα του άλλου (π.χ. αλλεργίες, φοβίες,      ανάγκη για καθαριότητα) είναι δείγμα αληθινού πολιτισμού.
• Από την πλευρά όσων δεν αγαπούν τα ζώα: Απαιτείται η αναγνώριση ότι τα ζώα έχουν δικαίωμα στην προστασία από την κακοποίηση και ότι η ευζωία τους αποτελεί δείγμα πολιτισμένης κοινωνίας. Δεν χρειάζεται να τα αγαπάς· αρκεί να μην τα βλάπτεις και να σέβεσαι τον ζωτικό χώρο όσων τα φροντίζουν, αρκεί και οι τελευταίοι να τηρούν τους κανόνες συμβίωσης.

Συμπέρασμα

Η ηθική ανωτερότητα δεν κερδίζεται με likes, ούτε με το πόσοι τετράποδοι φίλοι γεμίζουν το κινητό μας. Κερδίζεται με την κατανόηση, την ανεκτικότητα, την τήρηση των κανόνων και τον σεβασμό στην ανθρώπινη πολυπλοκότητα.

Είναι απολύτως θεμιτό να υπάρχουν άνθρωποι που δεν αγαπούν τα ζώα, αρκεί να υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός. Σε μια κοινωνία που σέβεται πραγματικά τον άνθρωπο και το περιβάλλον, χωρούν τόσο αυτοί που θέλουν να φροντίζουν τα ζώα με συνέπεια και καθαριότητα, όσο και αυτοί που απλώς θέλουν την ησυχία τους, χωρίς να στιγματίζονται ως «τέρατα». Η αληθινή ηθική ξεκινάει εκεί που σταματάει ο φανατισμός και αρχίζει η υπευθυνότητα.