Φωτιές: Στο ίδιο έργο θεατές

Μέχρι πότε θα μετράμε στάχτη;

Κοινωνία & Περιβάλλον

Η ιδέα του «αναπόφευκτου» και η κοροϊδία

Κάθε καλοκαίρι βλέπουμε το ίδιο έργο στις οθόνες μας. Σειρήνες, έκτακτα δελτία, δραματικοί τόνοι, εκκενώσεις και, στο τέλος, αποκαΐδια, κατεστραμμένες περιουσίες και τεράστιες εκτάσεις πρασίνου να γίνονται κάρβουνο.

Και κάθε φορά ακούμε τις ίδιες εξηγήσεις: «ακραία καιρικά φαινόμενα», «πρωτοφανείς συνθήκες», «κλιματική κρίση».

Η κλιματική κρίση είναι πραγματική και έχει αυξήσει τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών στην Ευρώπη. Οι υψηλές θερμοκρασίες, οι παρατεταμένες ξηρασίες και οι ισχυροί άνεμοι μπορούν να κάνουν μια φωτιά πολύ πιο δύσκολη και καταστροφική. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε καταστροφή είναι αναπόφευκτη ούτε ότι η επίκληση της κλιματικής κρίσης απαλλάσσει το κράτος από την ευθύνη της πρόληψης, της προετοιμασίας και του συντονισμού.

Η φύση μπορεί να δημιουργεί τις συνθήκες μέσα στις οποίες μια πυρκαγιά εξαπλώνεται με τρομακτική ταχύτητα. Η αρχική σπίθα, όμως, πολύ συχνά συνδέεται με ανθρώπινες δραστηριότητες και αμέλεια. Η ίδια η Πολιτική Προστασία έχει επισημάνει ότι μεγάλο μέρος των πυρκαγιών προκαλείται από εργασίες στην ύπαιθρο, καύσεις, εργαλεία που παράγουν σπινθήρες και άλλες παραβάσεις των μέτρων πρόληψης.

Το μεγάλο λάθος: Η καταστολή χωρίς αρκετή πρόληψη

Είναι εύκολο να προβάλλονται τα εναέρια μέσα, οι επιχειρήσεις της Πυροσβεστικής και τα μηνύματα του 112. Όλα αυτά είναι απαραίτητα όταν η φωτιά έχει ήδη ξεκινήσει. Δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν την πρόληψη.

Η διαχείριση της βλάστησης και της συσσωρευμένης καύσιμης ύλης, η συντήρηση του δασικού οδικού δικτύου, οι αντιπυρικές υποδομές, η έγκαιρη επιτήρηση και τα τοπικά σχέδια πρόληψης αποτελούν αναγνωρισμένα εργαλεία περιορισμού του κινδύνου. Ακόμη και οι επίσημες οδηγίες της Πολιτικής Προστασίας αναθέτουν σε δήμους, περιφέρειες και δασικές υπηρεσίες συγκεκριμένα προληπτικά έργα πριν από την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου.

Το WWF Ελλάς επιμένει εδώ και χρόνια ότι η χώρα δίνει δυσανάλογο βάρος στην καταστολή και όχι στην πρόληψη. Ζητά να διατίθεται τουλάχιστον το 40% των διαθέσιμων πόρων σε δράσεις πρόληψης, με διαφάνεια, λογοδοσία και σαφείς στόχους. Τονίζει επίσης ότι η αυστηροποίηση των ποινών δεν αρκεί χωρίς συστηματική ανάλυση των αιτίων κάθε πυρκαγιάς και πολιτικές που θα μειώνουν την πιθανότητα εκδήλωσής της.

Οι δασικές υπηρεσίες έχουν θεσμικά την ευθύνη για την προστασία των δασών, τον προληπτικό αντιπυρικό σχεδιασμό και την εκτέλεση δασοτεχνικών έργων. Επομένως, η ενίσχυσή τους με προσωπικό, μέσα και σταθερή χρηματοδότηση δεν είναι πολυτέλεια· είναι βασική προϋπόθεση μιας σοβαρής πολιτικής πρόληψης.

Ευθύνες υπάρχουν — αλλά οι ποινές δεν αρκούν

Πέρα από τις δομικές αδυναμίες, υπάρχει και το ανθρώπινο στοιχείο: αμέλεια, παράνομες καύσεις, εργασίες που προκαλούν σπινθήρες και, σε ορισμένες

περιπτώσεις, εμπρησμός από πρόθεση.

Το ισχύον νομικό πλαίσιο δεν είναι επιεικές στα χαρτιά. Μετά τις αλλαγές του 2024, ο εμπρησμός σε δάσος μπορεί να τιμωρηθεί με πολυετή κάθειρξη και χρηματική ποινή, ενώ προβλέπονται ποινές και για πυρκαγιές από αμέλεια. Τα διοικητικά πρόστιμα για παραβάσεις των μέτρων πυροπροστασίας μπορούν να φτάσουν τις 50.000 ευρώ.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν λύνεται μόνο με ακόμη βαρύτερες ποινές. Χρειάζονται γρήγορη διερεύνηση των αιτίων, εφαρμογή της νομοθεσίας, δημοσιοποίηση αξιόπιστων στοιχείων και —κυρίως— πρόληψη πριν εκδηλωθεί η επόμενη φωτιά.

Μπορούμε να κάνουμε κάτι ή είναι αργά;

Δεν είναι αργά. Χρειάζεται όμως αλλαγή στρατηγικής και όχι άλλη μία εποχική επικοινωνιακή διαχείριση.

Οι βασικές κατευθύνσεις είναι γνωστές:

• Πραγματική επένδυση στην πρόληψη: καθαρισμοί με επιστημονικό σχεδιασμό, διαχείριση της καύσιμης ύλης, συντήρηση κρίσιμων υποδομών και σταθερή ενίσχυση των δασικών υπηρεσιών.
• Τοπικά σχέδια δράσης: κάθε περιοχή έχει διαφορετική μορφολογία, βλάστηση και επίπεδο κινδύνου. Οι δήμοι και οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να έχουν ενεργό ρόλο.
• Εκπαίδευση και σωστή αξιοποίηση των εθελοντών: οι οργανωμένες ομάδες μπορούν να συμβάλουν στην επιτήρηση, την ενημέρωση και την έγκαιρη αναγγελία, αρκεί να λειτουργούν με εκπαίδευση και σαφή συντονισμό. Το WWF έχει εκδώσει ειδικό οδηγό για την τοπική δράση και τις εθελοντικές ομάδες δασοπροστασίας.
• Προστασία των οικισμών δίπλα στα δάση: απαιτείται σοβαρός πολεοδομικός σχεδιασμός, διαχείριση της βλάστησης γύρω από κτίρια και ειδική μέριμνα για τις ζώνες όπου συναντώνται δάσος και κατοικία.
• Διερεύνηση των αιτίων και εφαρμογή των κυρώσεων: όχι μόνο συλλήψεις για τις κάμερες, αλλά ολοκληρωμένη έρευνα, δικαστική συνέχεια και δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων.

Η καταστροφή στη φύση μπορεί να χρειαστεί δεκαετίες για να αποκατασταθεί. Το τι θα συμβεί, όμως, τα επόμενα καλοκαίρια εξαρτάται από τις αποφάσεις και τις επενδύσεις που γίνονται σήμερα — μακριά από δικαιολογίες και επικοινωνιακές διαχειρίσεις της στιγμής.

Η κλιματική κρίση δεν είναι άλλοθι. Είναι ένας επιπλέον λόγος για να είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι.

Μέχρι πότε θα αποδίδουμε τα πάντα στο «πρωτοφανές», κρύβοντας κάτω από το χαλί τις διαχρονικές ευθύνες του κράτους;

Γράψε τη γνώμη σου στα σχόλια.

---

Πηγές και χρήσιμο υλικό

1. WWF Ελλάς — Φτάνει πια! Τα δάση μας χρειάζονται ουσιαστική και αποτελεσματική προστασία
2. WWF Ελλάς — Το πάθημα δεν γίνεται μάθημα
3. WWF Ελλάς — Προστασία για τα δάση
4. WWF Ελλάς — Η φωτιά με αφορά! Οδηγός τοπικής δράσης
5. WWF Ελλάς — Δασοπροστασία και δασοπυρόσβεση
6. Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος — Forest fires in Europe
7. Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος — Nature-based solutions for fire-resilient European forests
8. Πολιτική Προστασία — Έργα και μέτρα πρόληψης δασικών πυρκαγιών
9. Πολιτική Προστασία — Πυροπροστασία στην ύπαιθρο, κανόνες και κυρώσεις
10. Πολιτική Προστασία — Ποινικές κυρώσεις για εμπρησμό σε δάση
11. Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας — Αρμοδιότητες Δασαρχείων