Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΛΙΓΟΥ - ΑΡΘΡΟ ΓΝΩΜΗΣ

 

Βρισκόμαστε σε έναν διαρκή πόλεμο ανάμεσα σε μια κουλτούρα αλληλεγγύης και μια κουλτούρα εγωισμού. Και σε αυτόν τον πόλεμο ο καπιταλισμός νικάει κατά κράτος επειδή κατάφερε να καταλάβει το ασυνείδητο του ανθρώπου. Η ατομική βόμβα μπορεί να ισοπεδώσει μια πόλη μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα· η καταναλωτική κουλτούρα, όμως, ισοπεδώνει τις ανθρώπινες συνειδήσεις καθημερινά, αδιάκοπα, χωρίς να ακουστεί ούτε ένας πυροβολισμός.

Πώς το πετυχαίνει αυτό; Κατασκευάζοντας συστηματικά δυστυχισμένους ανθρώπους. Ο καπιταλισμός χρειάζεται την ανθρώπινη δυστυχία όπως η μηχανή εσωτερικής καύσης χρειάζεται τη βενζίνη. Ένας άνθρωπος που νιώθει εσωτερική γαλήνη, που απολαμβάνει τη φιλία, τον έρωτα, τη συζήτηση, την τέχνη και τη φύση, είναι ένας κακός καταναλωτής. Δεν αισθάνεται την ανάγκη να αγοράζει διαρκώς ούτε είναι εύκολο να χειραγωγηθεί μέσω των επιθυμιών του.

Για να λειτουργήσει η μηχανή της αδιάκοπης συσσώρευσης, πρέπει να δημιουργηθεί ένα μόνιμο υπαρξιακό κενό. Πρέπει να πειστείς ότι είσαι ατελής, ότι σου λείπει κάτι, ότι αξίζεις λιγότερο αν δεν αποκτήσεις το επόμενο μοντέλο κινητού τηλεφώνου, το επόμενο πολυτελές αυτοκίνητο ή το επόμενο επώνυμο ρούχο. Έτσι, το αυτοκίνητο παύει να είναι μέσο μετακίνησης και γίνεται σύμβολο κοινωνικής αναγνώρισης.

Ο καταναλωτισμός, επομένως, δεν είναι απλώς μια εμπορική συνήθεια. Είναι η θρησκεία της εποχής μας. Είναι μια ηθική της σπατάλης, ένας εξαναγκασμός σε συνεχή αγορά αγαθών που δεν χρειαζόμαστε, με χρήματα που συχνά δεν έχουμε, για να εντυπωσιάσουμε. Και αυτή η ηθική έχει γίνει τόσο ισχυρή, ώστε έχει μετατραπεί σε δεύτερη φύση μας.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η ελευθερία του ανθρώπου δεν μετριέται από το πόσα πράγματα κατέχει, αλλά από το πόσα μπορεί να αποποιηθεί χωρίς να χάσει την αξιοπρέπειά του. Ο άνθρωπος που χρειάζεται λίγα είναι δύσκολο να εκβιαστεί. Δεν εξαρτάται από το αφεντικό, δεν υποδουλώνεται στα τραπεζικά δάνεια, δεν πουλά τη συνείδησή του για μια προαγωγή και δεν πανικοβάλλεται από τις διακυμάνσεις των αγορών.

Γι' αυτό η στωικότητα, η λιτότητα και η αίσθηση των ορίων  στον 21ο αιώνα μετατρέπονται σε μορφές αντίστασης απέναντι στην κυριαρχία του καταναλωτισμού. Ο καπιταλισμός δεν φοβάται εκείνους που διαδηλώνουν ζητώντας υψηλότερους μισθούς μόνο και μόνο για να καταναλώσουν περισσότερα. Όσο δίκαια κι αν είναι τα αιτήματά τους, εξακολουθούν να κινούνται μέσα στους ίδιους κανόνες του παιχνιδιού. Ζητούν περισσότερους πόρους για να τροφοδοτήσουν την ίδια μηχανή.

Αντίθετα, αυτό που πραγματικά τον απειλεί είναι ο άνθρωπος που λέει: «Δεν θέλω περισσότερα. Μου αρκούν όσα έχω». Μια κοινωνία που θα περιόριζε την κατανάλωσή της στα πραγματικά αναγκαία θα αμφισβητούσε τα ίδια τα θεμέλια ενός οικονομικού συστήματος που βασίζεται στη διαρκή επέκταση της κατανάλωσης.

Αυτός είναι και ο λόγος που η πολιτική αλλαγή από μόνη της δεν αρκεί. Όταν ο τρόπος ζωής δεν συνάδει με το μήνυμα του αγώνα, το μήνυμα χάνει τη δύναμή του. Μετατρέπεται σε κενή ρητορική, σε πολιτική αερολογία που προκαλεί δυσπιστία και απαξίωση.

Ο αγώνας, λοιπόν, είναι πρωτίστως ένα πολιτιστικό εγχείρημα. Δεν αφορά μόνο την κατάληψη της κυβερνητικής εξουσίας ή την ψήφιση νέων νόμων, αφορά την οικοδόμηση μιας νέας ηθικής.

Ε.Α.